در پاسخ به پرسش «اعسار مهریه چیست»، باید گفت که اعسار مهریه به دادخواستی گفته می‌شود که زوج در شرایط ناتوانی مالی، در موعد قانونی به دادگاه تقدیم می‌کند. هدف از این دادخواست، اخذ مهلت بیشتر یا تقسیط مهریه زوجه است. تأکید می‌شود که این فرایند صرفاً مربوط به مهریهٔ عندالمطالبه است، نه مهریهٔ عندالاستطاعه؛ زیرا اصل حقوقی بر توانایی مالی زوج برای پرداخت مهریه استوار است و نمی‌تواند با تمسک به اعسار از انجام تعهد خود شانه خالی کند.
فرایند اجرای مهریه و مراحل مطالبهٔ آن از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است. اگر در این زمینه نیاز به اطلاعات بیشتری دارید، مطالعهٔ مطالب مرتبط با عواقب اجرای مهریه و مدت زمان لازم برای آن می‌تواند راهگشا باشد.
اعسار مهریه چیست؟
به‌طورکلی، زوجه حق دارد هر زمان که بخواهد مهریهٔ خود را از زوج مطالبه کند. بااین‌حال، ممکن است به‌دلایلی زوج توان پرداخت یک‌جا را نداشته باشد و از دادگاه تقاضای مهلت یا پرداخت اقساطی کند. در چنین وضعیتی، زوج باید دادخواست اعسار خود را به دادگاه تسلیم کند تا پس از انجام استعلامات سه‌گانه و بررسی‌های لازم، مشخص شود که آیا واقعاً توان مالی ندارد یا صرفاً بهانه‌ای برای فرار از پرداخت مطرح کرده است. بررسی این موضوع بر عهدهٔ قاضی پرونده است. در این مسیر، اگر زوجه بتواند با ارائهٔ ادله و مستندات معتبر، تمکن مالی زوج را اثبات کرده و قاضی را قانع سازد، درخواست اعسار رد شده و زوج موظف به پرداخت کامل مهریه می‌شود.
زمان تقدیم دادخواست اعسار مهریه
زوج پس از ابلاغ اجراییه، تنها یک ماه فرصت دارد تا دادخواست اعسار را به همراه استشهادیهٔ محلی و لیست کاملی از اموال خود تقدیم دادگاه کند. این مدارک باید نشان‌دهندهٔ ناتوانی مالی وی در پرداخت مهریه باشند. در غیر این صورت، فرض بر تمکن مالی زوج خواهد بود و در صورت عدم پرداخت، زوجه می‌تواند درخواست جلب زوج را از دادگاه بخواهد.
مهلت زمانی درخواست اعسار از پرداخت مهریه
مدت زمان رسیدگی به اعسار مهریه به مرحله‌ای بستگی دارد که دعوی در آن قرار دارد:
در زمان طرح دعوی مهریه توسط زوجه: چنانچه زوجه دادخواست مطالبهٔ مهریه را ثبت کند، زوج پیش از صدور رأی، امکان ارائهٔ درخواست اعسار را دارد. دادگاه پس از بررسی وضعیت مالی و مستندات ارائه‌شده، تصمیم مقتضی را اتخاذ می‌کند.
پس از صدور رأی و اجراییه: در صورت تعیین مهریه به حکم دادگاه و صدور اجراییه، زوج می‌تواند ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجراییه، با تقدیم دادخواست اعسار، نسبت به اجرای حکم اعتراض کرده و درخواست تقسیط یا معافیت از پرداخت نقدی کامل را مطرح نماید.
بعد از توقیف اموال یا بازداشت: حتی در مرحلهٔ توقیف اموال یا بازداشت زوج به‌سبب عدم پرداخت مهریه، همچنان امکان تقدیم دادخواست اعسار و درخواست بررسی مجدد وضعیت مالی و تقسیط بدهی وجود دارد.
مراحل درخواست اعسار از پرداخت مهریه
۱. تهیه و تکمیل دادخواست اعسار: زوج باید دادخواست اعسار را تنظیم و به دفاتر خدمات قضایی ارائه کند. این دادخواست باید شامل مشخصات فردی طرفین، دلایل ناتوانی مالی و درخواست تقسیط یا معافیت از پرداخت یک‌جا باشد.
۲. جمع‌آوری مدارک لازم: اثبات اعسار نیازمند مدارک و شواهد کافی است. تهیهٔ استشهادیهٔ محلی با تأیید دو یا سه شاهد معتبر در دفترخانهٔ رسمی، به‌همراه مدارکی مانند اسناد درآمد، اجاره‌نامه، صورت‌حساب‌های بانکی و هر مدرک دیگری که ناتوانی مالی را نشان دهد، ضروری است. همچنین در صورت نداشتن ملک یا دارایی، این موضوع باید از طریق استعلام‌های رسمی اثبات شود.
۳. ارائه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی: دادخواست تکمیل‌شده همراه با مدارک و استشهادیه به دفاتر خدمات قضایی تسلیم و پس از ثبت، پرونده به یکی از شعب دادگاه ارجاع می‌شود.
۴. تشکیل جلسه رسیدگی: دادگاه وقت رسیدگی تعیین کرده و زوج و زوجه را دعوت می‌کند. در جلسه، مدارک ارائه‌شده بررسی شده و در صورت لزوم از بانک‌ها و سازمان‌های مربوط استعلام به‌عمل می‌آید. شهود معرفی‌شده نیز در جلسه حاضر شده و به نفع زوج شهادت می‌دهند.
۵. صدور رأی دادگاه: در صورت تأیید اعسار، مهریه به‌صورت اقساطی تعیین می‌شود و مبلغ و تعداد اقساط بر اساس توان مالی زوج مشخص می‌گردد. در صورت رد اعسار، زوج مکلف به پرداخت کامل یا پرداخت با پیش‌پرداخت معین خواهد بود.
۶. ابلاغ رأی: رأی صادره به طرفین ابلاغ می‌شود و هر یک از طرفین حق اعتراض و درخواست تجدیدنظر دارند.
مدارک لازم برای تقدیم دادخواست اعسار
زوج برای اثبات اعسار باید مطابق مادهٔ ۸ قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی، لیست کاملی از اموال منقول و غیرمنقول، حساب‌های بانکی و سایر دارایی‌های خود را به دادگاه ارائه کرده و اثبات کند که به جز مستثنیات دین، دارایی دیگری برای پرداخت یک‌جای مهریه ندارد. همچنین ارائهٔ استشهادیه با شهادت دو مرد عادل مبنی بر ناتوانی مالی زوج، از دیگر الزامات این فرایند است.
در صورت پذیرش اعسار توسط قاضی، حکم به تقسیط مهریه صادر شده و مبلغ اقساط با توجه به شرایط مالی زوج تعیین می‌شود.
دادگاه صالح برای رسیدگی به دادخواست اعسار
رسیدگی به دعوی اعسار در همان دادگاهی انجام می‌شود که به اصل دعوی مهریه رسیدگی کرده است، یعنی دادگاه خانواده. زوج پس از قطعیت حکم و ابلاغ اجراییه، باید درخواست خود را همراه با مستندات قانونی به همان دادگاه تقدیم کند تا بررسی شود که آیا واقعاً توانایی پرداخت یک‌جا را ندارد یا خیر.
لایحهٔ رد اعسار مهریه
همان‌طور که اشاره شد، زوج برای درخواست اعسار باید لیست کامل اموال خود را ارائه دهد. اما گاهی مشاهده می‌شود که زوج به‌طور صوری از ارائهٔ لیست کامل خودداری می‌کند. در چنین شرایطی، زوجه می‌تواند با تنظیم لایحهٔ رد اعسار و ارائهٔ مدارک و مستندات لازم، خلاف ادعای زوج را به دادگاه اثبات کرده و درخواست رد اعسار و الزام زوج به پرداخت یک‌جای مهریه را بنماید.
شرایط قسط‌بندی مهریه
بر اساس قوانین جدید، پرداخت مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه با ضمانت اجرای حبس همراه است. به این معنا که اگر زوج توان پرداخت این میزان را نداشته باشد و نتواند اعسار خود را اثبات کند، ممکن است به حبس محکوم شود. برای مهریه‌های بیش از ۱۱۰ سکه نیز در صورت عدم توانایی پرداخت، زوج می‌تواند درخواست اعسار داده و مهریه را به‌صورت اقساطی بپردازد.
پس از صدور حکم اعسار، دادگاه بر اساس میزان درآمد و توان مالی زوج، مبلغ پیش‌قسط، تعداد و مبلغ هر قسط را تعیین می‌کند. تعیین این مقادیر کاملاً در اختیار قاضی دادگاه خانواده بوده و معیار ثابتی ندارد. قاضی افزون بر استطاعت مالی زوج، شرایط معیشتی و شأن زوجه را نیز مدنظر قرار می‌دهد.
دریافت رسید برای هر قسط پرداختی الزامی است تا مدرک معتبری برای اثبات پرداخت وجود داشته باشد. پس از اتمام اقساط، ثبت قطعی پرداخت در دفترخانه ضروری است. همچنین اگر زوجه تصمیم به بخشش مابقی مهریه داشته باشد، این بخشش باید به‌صورت رسمی در دفترخانه ثبت شود تا امکان مطالبهٔ مجدد از بین برود.
اهمیت همکاری با وکیل اعسار مهریه
قانون به زوجی که توانایی پرداخت یک‌جای مهریه را ندارد، حق درخواست اعسار و تقسیط را داده است. اما پذیرش این درخواست مستلزم رعایت دقیق تشریفات قانونی و ارائهٔ به‌موقع مدارک است. هرگونه سهل‌انگاری در این فرایند می‌تواند به رد دادخواست بینجامد.
از سوی دیگر، زوجه نیز برای رد اعسار و اثبات تمکن مالی زوج، نیاز به تنظیم لایحهٔ دفاعی قوی و ارائهٔ مستندات متقن دارد. به‌همین دلیل، حضور یک وکیل متخصص و با‌تجربه در امور خانواده، چه برای زوج و چه برای زوجه، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ حقوق طرفین و پیشبرد صحیح پرونده داشته باشد.
نتیجه‌گیری
در این نوشتار کوشیدیم تا مفهوم اعسار مهریه، زمان و شرایط تقدیم دادخواست، مراحل رسیدگی و قسط‌بندی مهریه را به‌طور روشن تبیین کنیم. اگر همچنان دربارهٔ این موضوع پرسش‌هایی دارید یا نیاز به راهنمایی در تنظیم دادخواست و جمع‌آوری مدارک دارید، مشاوره با وکلای متخصص در حوزهٔ خانواده می‌تواند بسیار کارگشا باشد.
سؤالات متداول
۱. اعسار مهریه چیست؟
اعسار مهریه به ناتوانی مالی زوج در پرداخت یک‌جای مهریه گفته می‌شود. در این حالت، زوج می‌تواند با تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده، درخواست تقسیط یا معافیت موقت از پرداخت نقدی کامل را مطرح کند.
۲. درخواست اعسار مهریه برای چه نوع مهریه‌ای قابل اجراست؟
این درخواست اختصاص به مهریهٔ عندالمطالبه دارد و شامل مهریهٔ عندالاستطاعه نمی‌شود؛ زیرا در نوع اول، اصل بر تمکن مالی زوج است و نمی‌تواند بدون دلیل موجه از پرداخت شانه خالی کند.
۳. چه اموالی بابت مهریه قابل توقیف نیستند؟
اموالی که جزء مستثنیات دین محسوب می‌شوند، مانند مسکن متناسب با شأن، اثاثیهٔ ضروری زندگی و وسایل کار ضروری، به‌سبب مهریه قابل توقیف نمی‌باشند.
